‘’Ja maar….’’ 7 tips voor constructief kritisch denken in teams



Soms zijn ze zo lastig! Die mensen die altijd ‘ja, maar’ roepen in een team. Zeker als je zelf volle kracht vooruit wil kan een ‘ja,maar’ van je collega’s of leidinggevende voelen als ‘je doet het niet goed’ en je daardoor enorm afremmen. Dit speelt met name op het moment dat er beslissingen moeten worden genomen. Maar wat zijn wij zonder de criticus in ons team! Constructief kritisch denken is essentieel om als team tot goede besluiten te komen. Wil je weten hoe dat zit? Lees dan verder!



De Challenger ontplofte op 28 januari 1986, enkele seconden na lancering. 7 mensen kwamen om en de wereld was geschokt. Hoe kon dit gebeuren? Na onderzoek werd geconcludeerd dat de reden een slecht functionerende o-ring was. Echter, de commissie die het onderzoek leidde constateerde ook ‘’een serieuze tekortkoming in het besluitvormingsproces’’. Geruchten over de o-ringen en kritische opmerkingen over de geplande lancering waren al enkele maanden binnen NASA te horen. Echter, de lancering ging door. Tegenwoordig is deze gebeurtenis een van de belangrijkste illustraties van het risico van groepsdenken. Een psychosociaal fenomeen dat veel voorkomt in teams.

Wat is groepsdenken
‘Groupthink’ of Groepsdenken is als term geïntroduceerd door sociaal psycholoog Irving Janis. Het houdt in dat groepen minder goede of foutieve beslissingen maken als gevolg van groepsdruk. Niet omdat de mensen niet bekwaam zijn. De crux zit hem in een sterke hang naar consensus, wat ten koste gaat van kritisch denken en goede analyse van consequenties en alternatieven. In het ergste geval ontstaat er een unaniem groepsgeloof waarin men overtuigd is van eigen gelijk ongeacht feiten. En dat kan verregaande gevolgen hebben. Herken jij groepsdenken op je werk? Hoe komen jullie tot besluiten?

Triggers van groepsdenken
Allereerst is het interessant om te kijken welke factoren groepsdenken in een team in de hand spelen. Geef ze allemaal eens een score voor je eigen team op een schaal van 1 (dit kenmerkt ons niet) tot 10 (dit kenmerkt ons sterk).
1. Zeer hechte groep
2. Geïsoleerde groep
3. Homogene groepsleden (sociale achtergrond & ideologie)
4. Groepen onder hoge (externe) druk
5. Gebrek aan normen & procedures

Symptomen van groepsdenken
Naast dat het handig is om te weten welke risicofactoren meespelen, is het belangrijk om groepsdenken te herkennen.
1. Let op overschatting
Lees jij altijd alle stukken door voor een overleg? En wat doe je als dat niet zo is, maar je wordt toch geacht mee te beslissen? Vaak overschatten we in hoeverre we bepaalde materie echt kennen. Meestal is een beetje extra vertrouwen in eigen kunnen heel handig, maar niet als je op basis daarvan zinvolle besluiten moet nemen.
’Dat hebben we vorige keer ook zo gedaan toch.’
‘Acht dat komt wel goed’
‘Maak je er maar niet druk over, ik red me er wel mee’

2. Let op kortzichtigheid
Gaan jullie voor snelle beslissingen of voor zorgvuldige beslissingen? En hoe vaak worden er bij jullie zaken heroverwogen, bijvoorbeeld naar aanleiding van een intern of extern advies? Probeer als groep te gaan voor kwaliteit over snelheid, ook als dat betekent dat je soms voor je gevoel in herhaling valt. Lastig als er tijdsdruk is, maar wel belangrijk.
‘Daar hebben we het al over gehad’
‘Dat kunnen we nu niet meer meenemen, het is te laat’
‘Ik snap het bezwaar, maar toch denk ik…’

3. Let op groepsdruk
Beslissingen nemen is natuurlijk niet altijd makkelijk. Zeker niet als er veel van af hangt. Denk jij wel eens in een overleg: ‘ik wacht even af wat hij zegt’. Juist als de materie moeilijk is of wanneer er veel afhangt van een beslissing moeten mensen hun eigen mening vormen EN uitspreken. Maak dus toch eerst je eigen keuze. Dus niet Ja zeggen en Nee denken en vooral het lef hebben om de ruimte in te nemen om jouw mening te onderbouwen. Want van censuur wordt de besluitvorming niet beter!
‘Ok dus iedereen eens?’
‘Dat is nu niet meer relevant, want dat hebben we al besloten toch?’
‘Goh Ger wat vind jij..’

Groepsdenken voorkomen
Gelukkig kan je als team ook een aantal dingen doen om groepsdenken zoveel mogelijk te voorkomen. Hier 7 tips!
1. Advocaat van de duivel
Stel eens voorafgaand aan een overleg expres een advocaat van de duivel aan in de groep. Dit hoeft niet steeds dezelfde persoon te zijn. De rol van deze persoon is om de kritische opmerkingen te plaatsen bij plannen of beslissingen ook als hij/zij er zelf anders over denkt.

2. Vragen om kritiek
Als voorzitter of teamleider kan je ook actief vragen om een kritische houding. Begin je vergadering eens met uit te spreken dat ‘niets fout is en kritiek welkom’.

3. Onafhankelijke groepsleiding
Als groepsleider helpt het ook om niet gelijk je eigen mening uit te spreken. Zo voorkom je dat mensen de leiding gaan ‘napraten’ in plaats van hun eigen mening vormen. Hoor daarom zowel de meerderheid als de minderheid in een groep goed uit.

4. Beslissing buiten de groep leggen
Soms is het een goede oplossing om het uiteindelijke besluit niet door de mensen in de groep te laten nemen, maar bijvoorbeeld een andere groep. Een soort second opinion verkleind de kans op groepsdenken.

5. Werken met subgroepen
Bespreek onderwerpen eerst in subgroepen in plaats van gelijk plenair. Dit vergroot de kans dat je meerdere meningen hoort en ook dat je meer consequenties en alternatieven overziet.

6. Buitenstaanders betrekken
Een buitenstaander raadplegen over een besluit of zelfs betrekken in je groep kan ook helpen. Iemand met een andere achtergrond die niet van begin af aan betrokken is kan soms objectiever kijken naar de plannen.

7. Anonieme reacties ophalen
Een drastisch, maar ook heel mooi middel is het ophalen van anonieme reacties op een plan, bijvoorbeeld digitaal. Dit is bij uitstek interessant als er al signalen zijn van onveiligheid of wanneer je voor een plan breder en intrinsiek draagvlak wil creëren. Je verlaagt de drempel voor kritiek nog meer als je hier ook expliciet naar vraagt in je enquête of door bijvoorbeeld met stellingen te werken. Zorg wel dat je ook iets met die reacties doet!


Ben jij benieuwd naar welke groepsprocessen er nog meer spelen in jouw team? Wil je graag als team werken een leren, reflecteren en ontwikkelen op een leuke en creatieve manier? Kijk dan eens naar onze trajecten Teamontwikkeling met Escaperooms! Bel of mail ons gerust en uiteraard komen we graag kennismaken!